Podczas naszego Festiwalu w specjalnym reportażu przybliżymy Państwu wyjątkową postać Stefana Gełdona – znawcy i popularyzatora teatru lalek.

O Stefanie Gełdonie można napisać książkę. Zresztą, taka już powstała (Z Kręga przez Sant’Omero do Nowego). Podobnie jak dziesiątki tekstów, audycji i programów. Lalkarz, twórca, reżyser, animator, organizator, popularyzator, nauczyciel, a przede wszystkim pasjonat – w naszym reportażu przedstawimy wszystkie oblicza niesamowitego 95-latka, który teatr lalkowy tworzy nieprzerwanie od czasów II wojny światowej.

Lata wojenne i powojenne

Stefan Gełdon urodził się 15 sierpnia 1925 roku w Kręgu na Kociewiu. Wcielony w 1943 roku do Wehrmachtu, w 1944 roku we Francji zbiegł z niemieckiej armii, przyłączył się do francuskiego ruchu oporu i pod koniec tego roku wstąpił do II Korpusu Wojska Polskiego. Walczył we Włoszech, gdzie, by dać namiastkę rozrywki strudzonym kolegom – żołnierzom, zorganizował teatr lalkowy.

Po wojnie Stefan Gełdon podjął naukę w Gimnazjum II Korpusu Wojska Polskiego w abruzyjskim miasteczku Sant’ Omero. W połowie 1946 roku wrócił do Polski. Rok później podjął naukę w Rocznym Seminarium Pedagogicznym w Starogardzie Gdańskim. Został nauczycielem.
W 1964 r. uzyskał dyplom Studium Oświaty i Kultury Dorosłych w Warszawie, a w 1968 r. ukończył Zaoczne Pięcioletnie Studium Lalkarskie Centralnej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego o specjalizacji instruktor teatru lalek. W 1954 r. odbył staż aktorski w Teatrze Miniatura w Gdańsku.

Pierwsze przedstawienia

Swoje pierwsze przedstawienie lalkowe – bajkę Puszkina pt. O popie i jego parobku Jołopie – przygotował (budując marionetkę z gliny i sznurka) i wystawił we wsi Białachowo, gdzie kierował tutejszą szkołą i niewątpliwie inspirował uczniów. W 1955 r. wraz z żoną Wandą i pięcioma innymi dorosłymi wystawił w szkole w Kąciku Złoto króla Megamona Jiřego Kaliby. W późniejszych latach wystawiał tą sztukę z kolejnymi swoimi zespołami. Od jesieni 1958 roku Stefan Gełdon pracował jako instruktor teatralny w Powiatowej Poradni Instrukcyjno-Metodycznej w Nowym Dworze Gdańskim, gdzie realizował kolejne spektakle, które były wystawiane również w okolicznych miejscowościach.

Praca z dziećmi i młodzieżą

Od 1962 r., Stefan Gełdon kierował Powiatowym Domem Kultury w Nowym Dworze Gdańskim. Jego zespół prezentował Złoto króla Megamona na Ogólnopolskim Festiwalu Amatorskich Teatrów Lalek w Puławach. W kwietniu 1966 r. zamieszkał z rodziną w Strzelcach Opolskich, gdzie rozpoczął pracę w tamtejszym Powiatowym Domu Kultury. Tu utworzył zespół lalkarzy, który później przekształcił się w Klub Miłośników Teatru Lalek, Cieni i Iluzji Diorama. Utworzył też pierwszy dziecięcy zespół lalkowy, a w późniejszych latach kolejne. Wraz z młodymi aktorami samodzielnie wykonywał wszystkie lalki i dekoracje.

Twórca, popularyzator, organizator

Z inicjatywy Stefana Gełdona w grudniu 1966 roku w Opolskim Teatrze Lalek w Opolu odbyły się Wojewódzkie Spotkania Teatrów Lalek Opolszczyzny. W kolejnych latach Spotkania obywały się w różnych miejscowościach, od 1977 do 1991 roku w Strzelcach Opolskich. Od 1967 r. organizował Biesiady Lalkarskie, redagował pismo Miłośnik Teatru Lalek, Cieni i Iluzji, który zawierał opracowania sztuk, scenariusze i porady techniczne. Od 1967 do 1992 roku Stefan Gełdon był związany z Uniwersytetem Ludowym w Błotnicy Strzeleckiej, prowadzącym kursy lalkarskie, a w latach 1980-1992 dwuletnie pomaturalne studium kształcące m. in. instruktorów teatru lalek. Wykładał na kursach lalkarskich w trybie trzech trzytygodniowych zjazdów, na dwudniowych seminariach, wakacyjnych warsztatach, a także na wspomnianych dwuletnich instruktorskich kursach kwalifikacyjnych, kończonych egzaminem państwowym. W 1991 r. Stefan Gełdon powrócił na Kociewie – zamieszkał w Nowem. Od 1992 r. prowadzi w Centrum Kultury Zamek w Nowem Teatr Lalek i Cieni Baśniowy Świat – z dziećmi i młodzieżą; są w nim Scena Młodzieżowa Teatru Lalek, Scena Lalkowa Młodzieży Szkolnej, Dziecięce Studio Teatru Lalek.

Stefan Gełdon przygotowuje spektakle w różnych technikach: lalkowych (kukiełki, jawajki, lalki mimiczne), teatru cieni i luminescencyjnego. Sięga po sztuki z kanonu repertuaru teatru lalkowego, a także utwory pisane gwarą kociewską. Od 1994 r. organizuje w Nowem coroczne Biesiady Lalkarskie, podczas których są prezentowane spektakle lalkowe amatorskich zespołów z regionu, omawiane problemy lalkarskiego i instruktorskiego warsztatu. Od 1996 r. Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury w Bydgoszczy wydaje – przy redakcyjnym udziale Stefana Gełdona – periodyk Miłośnik teatru lalek. Na jego łamach Stefan Gełdon prezentuje zeszyty Technika teatru lalek. Są to bezcenne publikacje umożliwiające lalkarzom amatorom doskonalenie teatralnego rzemiosła.

 

Zobacz również