Historia teatru lalek

  • Początki teatru lalkowego, jak każdego teatru, są obrzędowe. Już w czasach przedhistorycznych w obrzędach widowiskowych wszystkich niemal kultur wykorzystywano lalki, różne figury i przedmioty. W Europie od średniowiecza można zauważyć dwutorowość rozwoju teatru lalkowego. Z jednej strony zachował wymowę obrzędową w różnego rodzaju misteriach czy szopkach, z drugiej nabrał świeckiego charakteru, stając się rozrywką o charakterze satyrycznym czy komediowym dla ludu.

    We wszystkich tradycyjnych przedstawieniach lalkowych na całym świecie, zarówno Bliskiego i Dalekiego Wschodu, jak i Europy zawsze pojawiają się bohaterowie z legend i wierzeń, walczący ze złymi mocami i prezentujący głos ludu, zazwyczaj sztuki te są też odzwierciedleniem społeczeństwa.

  • Choć historia teatru lalek w Polsce sięga XV wieku, dopiero w XVIII zyskał on na popularności, prężnie działając na dworach magnackich. Jednocześnie rozwijały się teatry uliczne, mające często wymiar satyryczny. Teatry lalkowe dla dzieci, zanim w XX w. zyskały siedziby, miały charakter objazdowy. Ich wędrowna forma rozbudzała ciekawość, powodowała radosne wyczekiwanie i stanowiła niespodziankę nie tylko dla młodych odbiorców. Objazdowe teatry od zawsze integrowały lokalną społeczność, umożliwiając, zwłaszcza na terenach najmniej zurbanizowanych, obcowanie ze sztuką i, przede wszystkim, zapewniając rozrywkę.

    Twórczość aktorów-animatorów lalkowych upowszechniała ludowe tradycje, przywoływała wydarzenia historyczne, piętnowała ludzkie przywary i sławiła cnoty. Marionetki, jawajki, kukły i pacynki, przybierające postacie ludzkie, zwierzęce lub fantastyczne, uwrażliwiały i bawiły. Tak się dzieje do dziś, choć wędrowna forma, w dobie nowoczesnych obiektów teatralnych, a dedykowana także najmłodszym, powoli zanika. Aby ją wraz z całym spektrum emocji na nowo wskrzesić, wyszliśmy z projektem, jakiego w Polsce jeszcze nie było – Festiwalem FOTEL.

  • Przez ostatnie trzy lata zapraszaliśmy do malowniczo położonego nad rozlewiskiem rzeki Raduni Juszkowa teatry z całej Europy. Każdy z nich, wywodzący się z innego kraju lub zakątka Polski, niósł ze sobą, poza wyjątkowym przesłaniem, własną ludowość wyrażoną w języku, charakteryzacji i snutej opowieści. Całe rodziny mogły w Juszkowie oglądać zarówno klasyczne formy i znane tytuły bajek, jak i produkcje współczesne.

    Lalki, wykonywane często własnoręcznie przez samych aktorów lub regionalnych twórców, prezentowane były również w autorskich scenografiach. Okazało się, że zainteresowanie taką sztuką i rozrywką jest ogromne. Kultura teatralna, która wychodzi do młodej społeczności jest doskonałą formą wspólnego spędzania czasu.

  • W tym roku, z uwagi na wyjątkową sytuację nie tylko w kraju, ale na całym świecie, Festiwal FOTEL będzie miał formę zdalną. W przestrzeni Internetu zostaną zaprezentowane najlepsze spektakle lalkowe najbardziej uznanych teatrów objazdowych w Polsce. Będzie miał do nich dostęp absolutnie każdy, z każdego zakątka świata.

Powiedzieli o teatrze lalek

  • dr hab. Marek Waszkiel

    PROFESOR AKADEMII TEATRALNEJ W WARSZAWIE, KRYTYK, PEDAGOG, HISTORYK, REDAKTOR „PAMIĘTNIKA TEATRALNEGO”

    Lalkarstwo przez wiele wieków było zajęciem wolnych artystów, którzy wędrowali z całym swoim teatralnym  dobytkiem z miejsca na miejsce, szukając i ciesząc widzów. To był zawsze teatr współczesny, dla dzieci i dorosłych,  korespondujący z marzeniami odbiorców, ale i z bieżącą rzeczywistością. Marzenia mamy nieustannie pod ręką, wciąż czerpiemy ze świata baśni, legend, z dawnych i nowych tekstów, które weryfikujemy zgodnie z wyobraźnią artystów-lalkarzy, naszych przewodników po wyimaginowanym świecie fantazji. Rzeczywistość się zmienia. Dziś zdani jesteśmy na rzeczywistość wirtualną, nawet przedstawienia oglądamy za pośrednictwem nowoczesnych technologii. Tegoroczna edycja Festiwalu FOTEL odbywa się online. Pewnie coś stracimy. Ekran nie zdoła przenieść wszystkich naszych emocji. Nie będziemy mogli wziąć lalki do ręki, spotkać się z nią i jej animatorem twarzą w twarz. Ale wyobraźni nas, widzów, nic przecież nie ograniczy. Wędrujmy z FOTEL-em dalej, tym razem siedząc we własnych fotelach.

  • Marcin Marzec

    KIEROWNIK ARTYSTYCZNY FESTIWALU, AKTOR-LALKARZ

    Przeprowadzenie Festiwalu w wersji online to duże wyzwanie nie tylko dla organizatorów, ale też dla samych aktorów – lalkarzy. My nie jesteśmy aktorami telewizyjnymi. Od zawsze występujemy w towarzystwie publiczności, wchodząc z nią interakcję, prowadząc dialog, reagując na śmiech i oklaski. Obecność widowni, która w przypadku aktora telewizyjnego może powodować tremę, dla nas jest największą motywacją do grania. Spontaniczne i szczere reakcje dzieci dają nam niesamowitą energię. Grając tylko przed obliczem kamer, będziemy musieli dać z siebie maksimum emocji, by widz poczuł naszą bliskość. Z drugiej strony transmisja daje widzowi możliwość dokładnego przyjrzenia się bohaterom spektaklu, czyli lalkom i w ogóle całej scenografii, co nie zawsze jest możliwe w terenie.